Ιστορικός, βυζαντινολόγος, συγγραφέας, ακαδημαϊκός

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ (1926-2026) γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε στο Ιστορικό-Αρχαιολογικό Τμήμα της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Αθήνας. Συνέχισε τις σπουδές της στη Σχολή Ανωτάτων Σπουδών στο Παρίσι, ενώ το 1960 αναγορεύτηκε στη Σορβόννη διδάκτορας της Ιστορίας. Ερευνήτρια από το 1955 του Εθνικού Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών Γαλλίας, κατέλαβε το 1964 τη θέση της διευθύντριας του ίδιου Κέντρου. Καθηγήτρια από το 1967 του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, χρημάτισε το 1969-1970 διευθύντρια του Τμήματος Ιστορίας στη Σορβόννη, ενώ το χρονικό διάστημα 1967-1981 υπήρξε Πρόεδρος του Πανεπιστημίου Paris I (από το 1981 παρέμεινε επίτιμος πρόεδρός του). Στις πολλές διακρίσεις της συμπεριλαμβάνονται επίσης: Πρύτανης της Ακαδημίας (η πρώτη γυναίκα Πρύτανης στην ιστορία των 700 χρόνων του Πανεπιστήμιου της Σορβόννης), Καγκελάριος των Πανεπιστημίων των Παρισίων, Αντιπρόεδρος και εν συνεχεία Πρόεδρος του Κέντρου Georges Pompidou, Πρόεδρος του Αμερικανικού Μουσείου Τέχνης στη Γαλλία, Αντιπρόεδρος του Ιδρύματος Danielle Mitterrand, Εμπειρογνώμων για κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες στην UNESCO, Πρόεδρος και εν συνεχεία Επίτιμη Πρόεδρος του Πανεπιστημίου της Ευρώπης, Επίτιμη Πρόεδρος της Διεθνούς Ενώσεως Βυζαντινών Σπουδών, Γενική Γραμματέας της Διεθνούς Ενώσεως Ιστορικών Επιστημών, Πρόεδρος και εν συνεχεία Επίτιμη Πρόεδρος της Παγκόσμιας Κίνησης Επιστημονικής Ευθύνης (MURS), Πρόεδρος του Εθνικού Θεάτρου, Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Πολιτιστικού Κέντρου Δελφών και του Διεθνούς Ιδρύματος Ντιμίτρι Σοστακόβιτς. Αντεπιστέλλον Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών, της Βρετανικής Ακαδημίας, της Βασιλικής Ακαδημίας του Βελγίου, της Ακαδημίας Επιστημών του Βερολίνου και της Βουλγαρίας. Επίτιμη διδάκτωρ πλειάδας πανεπιστημίων. 

Το έργο της αναγνωρίστηκε ευρέως από τη Γαλλική Δημοκρατία που την τίμησε με πληθώρα διακρίσεων: Ταξιάρχης της Λεγεώνας της Τιμής, Μεγαλόσταυρος του Εθνικού Τάγματος της Τιμής, Διοικητής της Τάξης των Ακαδημαϊκών Φοινίκων, Ταξιάρχης των Τεχνών και των Γραμμάτων, ενώ και στην Ελλάδα τιμήθηκε με τη διάκριση του Ταξιάρχη του Τάγματος της Τιμής και το Μεγαλόσταυρο του Τάγματος του Φοίνικος.

Τα σημαντικότερα έργα της κινούνται γύρω από την ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Τα σημαντικότερα από αυτά είναι: Έρευνες για τη διοίκηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας τον 9ο και 10ο αιώνα (1960), Το Βυζάντιο και η θάλασσα (1966), Μελέτες για τη διοικητική και κοινωνική διάρθρωση του Βυζαντίου (1971), Βυζάντιο, η χώρα και τα εδάφη (1976), Η πολιτική ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, Βυζαντινή γεωγραφία, Ιστορική γεωγραφία του μεσογειακού κόσμου. Στα βιβλία της περιλαμβάνονται, επίσης, Η Σμύρνη ανάμεσα σε δύο τουρκικές κατοχές (1975), Η διασπορά στο Βυζάντιο (1995), The Making of Europe (2000), Γιατί το Βυζάντιο (2010), Σας μιλώ για το Βυζάντιο (2014), Πόσο Ελληνικό είναι το Βυζάντιο; Πόσο Βυζαντινοί οι Νεοέλληνες; (2016), Μικρασία, Καρδιά του Ελληνισμού (2021), κ.ά.».

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μία από τις πλέον εξέχουσες πανεπιστημιακές προσωπικότητες, απεβίωσε στις 16 Φεβρουαρίου 2026. Η κηδεία της τελέστηκε στις 20 Φεβρουαρίου 2026 στη Μητρόπολη Αθηνών, Δημοσία δαπάνη, σε ένδειξη τιμής για την ακαδημαϊκή της πορεία.

Πηγή: Βιβλιονέτ,  The Book’s Journal, Εκδόσεις Πατάκη

Βιβλία της / για την Ελένη Γλύκατζη-Ahrweiler διαθέσιμα στη βιβλιοθήκη

Γλύκατζη-Ahrweiler, Ελένη. Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: 600 μολύβια και 10 ποιήματα. Το Βήμα, 2026. (Β  AHR) 

Γλύκατζη-Ahrweiler, Ελένη. Μια ζωή χωρίς άλλοθι: όπως την αφηγήθηκα στον Γιάννη Ν. Μπασκόζο. Η Καθημερινή, 2026. (Β AHR) 

Γλύκατζη-Ahrweiler, Ελένη. Μικρασία, καρδιά του ελληνισμού. Gutenberg, 2021. (956.1 AHR) 

Γλύκατζη-Ahrweiler, Ελένη. Πόσο ελληνικό είναι το Βυζάντιο: πόσο Βυζαντινοί οι Νεοέλληνες; Gutenberg, 2011. (949.5 AHR)

Γλύκατζη-Ahrweiler, Ελένη. Γιατί το Βυζάντιο. Ελληνικά Γράμματα, 2009. (949.5 AHR)

Γλύκατζη-Ahrweiler, Ελένη. Η πολιτική ιδεολογία της Βυζαντινής αυτοκρατορίας. Ψυχογιός, 2007. (949.5 AHR)

Γλύκατζη-Ahrweiler, Ελένη. Η πολιτική ιδεολογία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Αργώ, 1977. (949.5 AHR)

Ενδιαφέρουσες ιστοσελίδες και βίντεο

www.lifo.gr/culture/arxaiologia/eleni-glykatzi-arbeler-1926-2026-pantote-me-koitoysan-oi-kalyteroi-kai (Συνέντευξη της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ στην Lifo, 26/6/2020) 

www.kathimerini.gr/society/564054658/eleni-glykatzi-arveler-1926-2026-eiche-vgalei-ti-lexi-adynaton-apo-to-lexilogio-tis/ (Άρθρο της Τασούλας Επτακοίλη στην Καθημερινή για τη ζωή και το έργο της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, 16/2/2026) 

www.tovima.gr/2026/02/17/istoriko-arxeio/eleni-glykatzi-arveler-i-poiitiki-tis-istorias/ (Ο Νίκος Μπακουνάκης σκιαγραφεί το πορτρέτο της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ στο Βήμα, 17/2/2026) 

www.kathimerini.gr/tag/eleni-glykatzi-arveler/ (Ιστοσελίδα που συγκεντρώνει άρθρα της Καθημερινής για την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, 2014-2026) 

www.athensvoice.gr/epikairotita/ellada/947711/eleni-glukatzi-arveler-1926-2026-i-gunaika-pou-ekane-tin-istoria-periousia-olon/ (Αναδρομή της Athens Voice στη ζωή και το έργο της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ, 16/2/2026) 

www.youtube.com/watch?v=eKhr5Io_jRI (Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ συνοψίζει τις ιδέες και τη ζωή της σ’ ένα σύντομο βίντεο/ρεπορτάζ της Ζωής Λιάκα της εφημερίδας Τα Νέα, 20/2/2026, βίντεο 6 λεπτών)

www.youtube.com/watch?v=ZjcS9qqvSMw  (Σπάνια συνέντευξη της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ στην Έλλη Ευαγγελίδου το 1977 στην τηλεόραση της ΥΕΝΕΔ, βίντεο 28 λεπτών)

www.youtube.com/watch?v=4hNbumifW9o (Τηλεοπτική συνέντευξη της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ το 2004 στα πλαίσια της εκπομπής της ΕΡΤ Στα άκρα με τη Βίκυ Φλέσσα, βίντεο 62 λεπτών)

www.youtube.com/watch?v=PV1weogD5tc (Συνέντευξη της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ στην Άντζελα Τσιφτσή στα πλαίσια της τηλεοπτικής εκπομπής Πολιτιστικό Ημερολόγιο του καναλιού της Βουλής, 2008, βίντεο 57 λεπτών)

www.youtube.com/watch?v=cx0YcuMDNLo (Συνέντευξη της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ στην Έλενα Κατρίτση στα πλαίσια της τηλεοπτικής εκπομπής της ΕΡΤ Προσωπικά, 20/12/2019, βίντεο 51 λεπτών)

www.youtube.com/watch?v=e3J6EgZB1cE (Συνέντευξη της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ στην Άντζελα Τσιφτσή στα πλαίσια της τηλεοπτικής εκπομπής Συνάντηση του καναλιού της Βουλής, 17/10/2021, βίντεο 39 λεπτών)