Συλλογικό. 37 ιστορίες αθηναϊκών πολυκατοικιών. Onassis Foundation, 2024. (307.760949512 37I)

«Βλέποντας κανείς την Αθήνα από ψηλά, απολαμβάνει την πιο χαρακτηριστική της θέα: μια «θάλασσα» από πολυκατοικίες. Σημαντικό συστατικό της σύγχρονης ιστορίας της, αλλά και της σημερινής της δομής, η πολυκατοικία είναι αποτέλεσμα της μεταπολεμικής αστικοποίησης. Ενός μοντέλου που έδωσε τη δυνατότητα σε ευρύτερα κοινωνικά στρώματα να ξαναχτίσουν την πόλη κτίριο προς κτίριο. Οι παραπάνω διαδικασίες έχουν υπάρξει αντικείμενο δημόσιας συζήτησης εδώ και αρκετές δεκαετίες. Καλά εδραιωμένοι μύθοι σχετικά με αυτούς που «κατέστρεψαν την Αθήνα» θέτουν σε απόσταση τους δρώντες της αντιπαροχής και της πολυκατοικίας από τους σημερινούς κατοίκους της πόλης.

Σε μια προσπάθεια σύνδεσης των δύο αυτών κόσμων, το βιβλίο αφενός καταγράφει ιστορίες «εκ των έσω» —αφηγήσεις που αποτυπώνουν το τι συνέβη ή συμβαίνει στο εσωτερικό των πολυκατοικιών της Αθήνας— και αφετέρου παρουσιάζει ιστορίες της πόλης «από τα κάτω», δηλαδή διηγήσεις σχετικά με τους ανθρώπους που έχτισαν, πέρασαν, κατοίκησαν και κατοικούν την πόλη. 

Οι ιστορίες και τα θεωρητικά κείμενα που παρεμβάλλονται δεν διαβάζονται απαραίτητα με τη σειρά που έχουν τοποθετηθεί στο βιβλίο, αλλά και με μια πιο ελεύθερη «περιήγηση» της αναγνώστριας ή του αναγνώστη. Αφηγήσεις, μνήμες, προσωπικά βιώματα, φωτογραφίες, διαγράμματα, οικοδομικοί κανονισμοί, συμβόλαια και κανονισμοί λειτουργίας αποτυπώνουν ιστορίες ανθρώπων και κτιρίων, ενώ παράλληλα χαρτογραφούν σύνθετες διαδικασίες που συντελούνται στο επίπεδο της γειτονιάς, αλλά και συνολικά της αθηναϊκής κοινωνίας.»

- από το οπισθόφυλλο του βιβλίου

Τα περιεχόμενα του βιβλίου

Ι. Εισαγωγή: Ιστορίες αθηναϊκών πολυκατοικιών – ένα βιβλίο με αφορμή ένα ερευνητικό πρόγραμμα
        Α. Η πολυκατοικία της διπλανής πόρτας
        Β. Παλιές ιστορίες
ΙΙ. Πέντε περίοδοι στην ιστορία της αθηναϊκής πολυκατοικίας
ΙΙΙ. Η κοινωνική συνοχή στις πολυκατοικίες της Αθήνας
Γ. Νοικοκυρεμένες περιουσίες
Δ. Διαδρομές ζωής
Ε. Ιδιότυπες καταστάσεις
IV. Κύκλοι ζωής των κατοίκων, των πολυκατοικιών και των γειτόνων
V. Το συλλογικό και το ατομικό στην αθηναϊκή πολυκατοικία
VI. Πρότυπα και λεπτομέρειες στο αστικό τοπίο
ΣΤ. Πολυκατοικίες σε «καλές γειτονιές»
Ζ. Τωρινές ιστορίες
VII. Επίλογος: η σημασία της αθηναϊκής πολυκατοικίας
Ευρετήριο εικόνων
Βιβλιογραφία

Βιογραφικά σημειώματα των επιμελητών της έκδοσης: Θωμά Μαλούτα, Νικολίνας Μυωφά, Δημήτρη Μπαλαμπανίδη και Ιφιγένειας Δημητράκου

	"Ο Θωμάς Μαλούτας είναι Καθηγητής στο Τμήμα Γεωγραφίας του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου. Διετέλεσε Διευθυντής του Ινστιτούτου Αστικής και Αγροτικής Κοινωνιολογίας του Εθνικού Κέντρου Κοινωνικών Ερευνών (EKKE), Καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και Γενικός Γραμματέας Έρευνας και Τεχνολογίας. Το έργο του αφορά τις κοινωνικές δομές στις μεγάλες πόλεις και τις μεταβολές τους στην περίοδο της παγκοσμιοποίησης. Επικεντρώνεται σε ζητήματα κοινωνικού διαχωρισμού σε συνάρτηση με τα στεγαστικά και ευρύτερα προνοιακά συστήματα, κυρίως στη Νότια Ευρώπη, και ιδιαίτερα στην Αθήνα."
	"Η Νικολίνα Μωυφά είναι διδάκτορας του Τμήματος Γεωγραφίας του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου. Στο πλαίσιο της διατριβής της μελέτησε δύο ιδιαίτερες γειτονιές της Αθήνας με συγκροτήματα κοινωνικής κατοικίας, το Δουργούτι και τον Ταύρο, με απώτερο σκοπό να διερευνήσει κατά πόσο αυτές οι δύο γειτονιές κατάφεραν μέσα στο χρόνο να διατηρήσουν στοιχεία ιδιαιτερότητας ή αν εν τέλει αφομοιώθηκαν μέσα στον οικιστικό ιστό. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα αφορούν την κοινωνική και αστική γεωγραφία με έμφαση σε ζητήματα στέγασης."
	"Ο Δημήτρης Μπαλαμπανίδης είναι διδάκτορας Αστικής Κοινωνικής Γεωγραφίας (Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο), με μεταπτυχιακές σπουδές στην Πολεοδομία-Χωροταξία (Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ) και πτυχίο Αρχιτέκτονα Μηχανικού (Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΑΠΘ). Το έργο του εστιάζει στη στέγαση και την επιχειρηματική δραστηριότητα των μεταναστών, τους εθνοφυλετικούς στεγαστικούς διαχωρισμούς και τη διεθνοτική συνύπαρξη, καθώς επίσης τις στεγαστικές πολιτικές, τον πολεοδομικό και χωροταξικό σχεδιασμό. Έχει εργαστεί ως ερευνητής στο Εθνικό Κέντρο Κοινωνικών Ερευνών (ΕΚΚΕ), στο Εργαστήριο Αστικού Σχεδιασμού (ΕΜΠ), στο ερευνητικό εργαστήριο UMR Géographies-Cités και στη Γαλλική Σχολή Αθηνών (EFA)."
	"Η Ιφιγένεια Δημητράκου είναι μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο εργαστήριο Κοινωνικής και Πολιτισμικής Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου της Ζυρίχης. Είναι διδάκτορας Πολεοδομίας και Αστικών Πολιτικών (Politecnico di Milano), με μεταπτυχιακές σπουδές στην Πολεοδομία (TU Delft) και στην Αρχιτεκτονική (ΑΠΘ). Η διδακτορική της διατριβή αφορά στις χωρικές και κοινωνικές διαδικασίες παραγωγής κενής κατοικίας στην Αθήνα της κρίσης, με έμφαση στις πρακτικές και καθημερινές εμπειρίες των διαδικασιών αυτών στις πυκνοδομημένες γειτονιές της πόλης. Τα ερευνητικά της ενδιαφέροντα επικεντρώνονται σε ζητήματα κατοικίας, στεγαστικής επισφάλειας και αποστέρησης και αστικών πολιτικών. Έχει εργαστεί ως ερευνήτρια στο Τμήμα Αρχιτεκτονικής και Αστικών Σπουδών του Politecnico di Milano και ως αρχιτέκτονας-πολεοδόμος στο Βερολίνο."

- Πηγή βιογραφικών σημειωμάτων: Athens Social Atlas

Κριτικές - Παρουσιάσεις

www.athensvoice.gr/politismos/design-arhitektoniki/901603/thomas-maloutas-37-istories-athinaikon-polukatoikion-zoes-piso-apo-ta-koudounia/ (Γιάννης Νένες, “Θωμάς Μαλούτας: 37 ιστορίες αθηναϊκών πολυκατοικιών. Ζωές πίσω από τα κουδούνια”, Lifo, 5 Μαϊ. 2025)

www.efsyn.gr/nisides/anoihto-biblio/460861_polykatoikies-se-proto-plano (Δημήτρης Φιλιππίδης, “Πολυκατοικίες σε πρώτο πλάνο”, Εφημερίδα των Συντακτών, 26 Ιαν. 2025)

www.oanagnostis.gr/5-vivlia-leykomata-kolfones-kaoyfman-polykatoikies-metapoliteysi-ergastiria-kallitechnon-toy-gianni-n-mpaskozoy/ (Γιάννης Μπασκόζος, “5 βιβλία λευκώματα: Κολοφώνες, Κάουφμαν, Πολυκατοικίες, Μεταπολίτευση, Εργαστήρια καλλιτεχνών», Ο Αναγνώστης, 9 Ιαν. 2025)

www.lifo.gr/culture/vivlio/athinaikes-polykatoikies-i-pio-zontani-istoria-tis-proteyoysas (Αργυρώ Μποζώνη, “Αθηναϊκές πολυκατοικίες: η πιο ζωντανή ιστορία της πρωτεύουσας”, Lifo, 11 Δεκ. 2024)

popaganda.gr/art/books/i-zoi-stis-athinaikes-polykatoikies-mesa-apo-37-istories/ (Αντιγόνη Πάντα-Χαρβά, “Η ζωή στις αθηναϊκές πολυκατοικίες μέσα από 37 ιστορίες”, Popaganda, 9 Δεκ. 2024)

www.protothema.gr/culture/article/1573219/37-istories-athinaikon-polukatoikion-oi-istories-ton-ktirion-pou-simadepsan-mia-olokliri-epohi/ (Αναστασία Κουκά, “37 ιστορίες αθηναϊκών πολυκατοικιών: όταν μιλούν τα κτίρια που σημάδεψαν μια ολόκληρη εποχή”, Πρώτο Θέμα, 9 Δεκ. 2024)

elculture.gr/37-istories-athinaikon-polykatoikion-to-neo-vivlio-ton-onassis-publications-einai-ena-ekdotiko-diamanti-pou-echei-echei-thesi-se-kathe-vivliothiki/ (Στέλιος Παρρής, “37 ιστορίες αθηναϊκών πολυκατοικιών: Το νέο βιβλίο των Onassis Publications είναι ένα εκδοτικό διαμάντι που έχει θέση σε κάθε βιβλιοθήκη”, Ελculture, 10 Δεκ. 2024)

www.oneman.gr/onecity/design/oi-athinaikes-polikatoikies-mesa-apo-37-kathimerines-istories/ (Ντενίσα-Λυδία Μπαϊρακτάρη, “Οι αθηναϊκές πολυκατοικίες μέσα από 37 καθημερινές ιστορίες”, Oneman, 12 Δεκ. 2024)

Ενδιαφέρουσες ιστοσελίδες και video

www.youtube.com/watch?v=-79aHU26NY8 (Ο ομότιμος καθηγητής Θωμάς Μαλούτας και ο ερευνητής του ΕΚΚΕ Σταύρος Σπυρέλλης μιλούν για το βιβλίο 37 ιστορίες αθηναϊκών πολυκατοικιών)

www.athensvoice.gr/politismos/vivlio/891845/podcast-panikoval-o-thomas-maloutas-kai-oi-37-istories-sthinaikon-polukatoikion/ (Podcast στο οποίο ο Γιάννης Νένες συνομιλεί με τον Θωμά Μαλούτα για το βιβλίο 37 ιστορίες αθηναϊκών πολυκατοικιών)

Άλλα βιβλία διαθέσιμα στη βιβλιοθήκη με θέμα την Αθηναϊκή πολεοδομία, τις γειτονιές και την ιστορία των δρόμων της

Θεοχαροπούλου, Ιωάννα. Χτίστες, νοικοκυρές και η οικοδόμηση της σύγχρονης Αθήνας. Onassis Foundation, 2022. (690.8314 ΘΕΟ)

Βατόπουλος, Νίκος. Ένα παιδί μεγαλώνει στην Αθήνα, 1934-1944. Μεταίχμιο, 2022. (305.235 ΒΑΤ)

Χατζιώτης, Κώστας. Η παλιά γειτονιά: Πλατεία Βάθης, Άγιος Παύλος, σιδηροδρομικοί σταθμοί. Εκδόσεις Παρισιανού, 2018. (914.9512 ΧΑΤ)

Ρωπαΐτου-Τσαπαρέλη, Ζωή. Ο κόσμος της Ευριπίδου και των πέριξ: Ευριπίδου, Ψυρρή και Γεράνι: ένας περίπατος στο χώρο και στο χρόνο. Εστία, 2018. (914.9512 ΡΩΠ)

Λιδωρίκης, Μιλτιάδης. Έζησα την Αθήνα της Μπελ Επόκ. Polaris, 2017. (949.51207 ΛΙΔ)

Σιταράς, Θωμάς. Τα ανάλεκτα της παλιάς Αθήνας: ψαχουλεύοντας ανθρώπους και γειτονιές μια άλλης εποχής. Ωκεανίδα, 2016. (949.512 ΣΙΤ)

Μάρκαρης, Πέτρος. Η Αθήνα της μιας διαδρομής. Γαβριηλίδης, 2013. (914.9512 ΜΑΡ)

Σιταράς, Θωμάς. Η παλιά Αθήνα ζει, γλεντά, γεύεται, 1830-1938: κιμπάρικο ανάγνωσμα για μερακλήδες νοσταλγίας. Ωκεανίδα, 2011. (949.512 ΣΙΤ) 

Ρωπαΐτου-Τσαπαρέλη, Ζωή. Ο ελαιώνας της Αθήνας: ο χώρος και οι άνθρωποι στο πέρασμα του χρόνου. Εκδόσεις Φιλιππότη, 2006. (914.9512 ΡΩΠ) 

Ρωπαΐτου-Τσαπαρέλη, Ζωή. Ρουφ-Βοτανικός, Γκαζοχώρι. Εκδόσεις Φιλιππότη, 2004. (914.9512 ΡΩΠ)

Καιροφύλας, Γιάννης. Η Αθήνα της Μπελ Επόκ. Ίρις, 2001. (949.512 ΚΑΙ) 

Παπανδρέου, Μαίρη. Η Κυψέλη του χθες. Εκδόσεις Φιλιππότη, 1997. (914.9512 ΠΑΠ)

Σιμωνέτης, Γιάννης. Θησείο: γειτονιές που χάθηκαν. Εκδόσεις Φιλιππότη, 1991. (914.9512 ΣΙΜ)

Καιροφύλας, Γιάννης.Η Αθήνα του Μεσοπολέμου. Εκδόσεις Φιλιππότη, 1988. (949.512 ΚΑΙ)

Η Αθήνα στο γύρισμα του αιώνα. Υπουργείο Πολιτισμού, Εταιρία Ελληνικού Λογοτεχνικού και Ιστορικού Αρχείου, 1985. (949.512 ΑΘΗ)