Το Καστελλόριζο, για τέταρτη συνεχή χρονιά, έγινε το επίκεντρο της επιστημονικής γνώσης, χάριν των συνδιοργανωτών του, Πανταζή Χούλη και Ελένης Γραμματικοπούλου. Το Φεστιβάλ Γρίφων, από 11-13 Οκτωβρίου 2024, φιλοξένησε πρωτότυπα επιστημονικά δρώμενα, εκθέσεις και εργαστήρια γρίφων, εντυπωσιακά πειράματα και δράσεις που συνδύασαν την επιστήμη με την τέχνη. Η νέα γνώση γίνεται ένας μεγάλος επιστημονικός γρίφος που επιζητά την επίλυσή του.

Στο πρόγραμμα κυριάρχησαν δρώμενα με άξονα τη Φυσική, Χημεία, Βιολογία, Ρομποτική, Τεχνητή Νοημοσύνη, Περιβάλλον, κ.α.

Αξιοσημείωτο γεγονός του Φεστιβάλ αποτέλεσε η παρουσία του Oskar van Deventer, που θεωρείται ο κορυφαίος κατασκευαστής τρισδιάστατων γρίφων της εποχής, ενώ υπήρξε και ζωντανή σύνδεση με τον εφευρέτη του πασίγνωστου κύβου του Ρούμπικ, τον καθηγητή Ernő Rubik.

Κατά την επίσκεψή μου στο Καστελλόριζο, στο πλαίσιο του 4ου Φεστιβάλ Γρίφων, είχα την τιμή να μου παραχωρήσει μία συνέντευξη, ο Διευθυντής Πληροφορικής στο Media Lab του Πανεπιστημίου της Μασαχουσέτης (MIT), Δρ. Μπλέτσας Μιχάλης.

Ακολουθεί η συνέντευξη με τον Δρ. Μπλέτσα Μιχάλη

(Research Scientist, Director of Computing at MIT's Media Lab) 

 «Κοινωνικοποίηση χωρίς τη διαμεσολάβηση αλγορίθμων»

Καλημέρα σας, λέγομαι Ελισσώ Ασημακοπούλου, μαθήτρια της Β΄ Γυμνασίου, του Κολλεγίου Ψυχικού και θα ήθελα να σας κάνω κάποιες ερωτήσεις.

 Όταν είχα διαβάσει ότι κατασκευάσατε με τον Νίκολας Νεγρεπόντε το $100 laptop (HDL), τoν φθηνό υπολογιστή που θα μπορεί να φτάσει στα χέρια και του πιο φτωχού παιδιού, στο πιο απομακρυσμένο σημείο του πλανήτη, αισθάνθηκα ότι σε κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο χτυπήσατε την ανισότητα. Γι' αυτόν τον λόγο, ήθελα να σας γνωρίσω από κοντά!

Ποιο ήταν το κίνητρό σας να έρθετε από τόσο μακριά και να συμμετάσχετε στο Φεστιβάλ Γρίφων;

Νομίζω ότι έχει σημασία για ανθρώπους οι οποίοι ζουν μακριά, για παιδιά τα οποία ζουν μακριά από το κέντρο και τα οποία αντιμετωπίζουν αντικειμενικές δυσκολίες, να κάνουμε κι εμείς λίγο παραπάνω από τα κανονικά.

Το Καστελλόριζο είναι το πιο απομακρυσμένο σημείο της Ελλάδας. Επομένως, νομίζω ότι είναι χρήσιμο όλοι να κάνουμε το κομμάτι μας, να κάνουμε ό,τι μπορούμε για να μην αισθάνονται αυτοί οι άνθρωποι αποκομμένοι.

 Μια παιδική σας ανάμνηση που σας εμψυχώνει στη ζωή;

Η ευχαρίστηση που έβρισκα πάντα όταν μετά από πολλές προσπάθειες, έφτιαχνα κάτι που δούλευε.

Δηλαδή, όταν πετύχαινε η λεγόμενη μηχανική, το engineering, το οποίο πριν από κάθε επιτυχία έχει πάρα πολλές αποτυχίες (γέλια).

Τι θα συμβουλεύατε τους εφήβους που χάνονται στον ναρκισσισμό των social media? 

 Αυτό είναι δύσκολο, διότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι πολύ εθιστικά.

Εκείνο που θα τους συμβούλευα είναι να τα αποφεύγουν όσο γίνεται. Δεν προσφέρουν πραγματική κοινωνικοποίηση. Η πραγματική κοινωνικοποίηση θα πρέπει να έρχεται χωρίς τη διαμεσολάβηση αλγορίθμων.

Αλήθεια, το κεντρικό μότο του εργαστηρίου που διευθύνετε είναι: «Ψάχνουμε απαντήσεις σε ερωτήματα που δεν ξέρουμε.»;

Δεν είναι, το motto μας ήταν στην αρχή: “Demo or Die”, δηλαδή αν έχεις μια ιδέα για να την επικοινωνήσεις είναι πολύ πιο αποτελεσματικό αντί να την περιγράψεις, να τη δείξεις σε λειτουργία, να φτιάξεις κάτι που θα δείξεις πώς λειτουργεί. Οπότε ήταν το αντίθετο του κλασσικού ακαδημαϊκού το οποίο λέει: “Publish or Perish”, δηλαδή δημοσίευσε ή εξαφανίσου!

Παίξαμε έτσι ένα λογοπαίγνιο. Νομίζω ότι είναι πολύ σημαντικό και σε όλες τις πτυχές της ζωής σήμερα. Βλέπουμε για παράδειγμα ότι πολύς κόσμος έχει απομακρυνθεί από την πολιτική.

Βλέπουμε ότι η νέα γενιά λέει ότι όλοι ίδιοι είναι, κανένας δεν έχει κάποια διαφορά, το οποίο δεν ισχύει. Αλλά, επειδή τα προβλήματα στον σημερινό κόσμο είναι περίπλοκα, χρειάζεται τέχνη στην επικοινωνία. Η πολιτική σημαίνει ουσιαστικά ότι έχω κάποιες ιδέες και προσπαθώ να τις πουλήσω, να τις περάσω στον κόσμο.

Και αυτό γίνεται όλο και πιο δύσκολο, διότι οι λύσεις είναι όλο και πιο περίπλοκες, στα περίπλοκα προβλήματα. Δεν υπάρχουν απλές λύσεις πια.

Στην Ελλάδα ή στην Αμερική ανακαλύψατε τη γνώση;

Στην Ελλάδα. Στην Αμερική πήγα 23 ετών, μετά το Πανεπιστήμιο.

Ποια είναι η μεγαλύτερη ευθύνη ενός δασκάλου κατά τη γνώμη σας;

Να μπορέσει να κατευθύνει τους μαθητές του, στο να κυνηγήσουν τα ενδιαφέροντά τους.

Πιστεύετε ότι ως λαός λειτουργούμε πάντοτε σύμφωνα με την αρχή της ελάχιστης προσπάθειας; 

Όχι, ίσα-ίσα το ανάποδο! Βρισκόμαστε, λειτουργούμε σε ένα περιβάλλον το οποίο είναι ιδιαίτερα αντιπαραγωγικό. Επομένως, πολλά πράγματα που σε άλλα μέρη παίρνουν πολύ λιγότερη προσπάθεια, στην Ελλάδα παίρνουν πολύ περισσότερη (γέλια).

Λειτουργούμε με την αρχή της ελάχιστης παραγωγικότητας, όχι της ελάχιστης προσπάθειας!

Τα επόμενα χρόνια είναι πιθανόν οι υπολογιστές να αντικαταστήσουν τον άνθρωπο;

Ήδη αντικαθιστούν τον άνθρωπο, εδώ και πάρα πολύ καιρό, σε πάρα πολλές διαδικασίες.

Αυτό είναι η ιστορία του ανθρώπου. Πάντα φτιάχναμε μηχανές οι οποίες κάνανε τη δουλειά μας καλύτερα από εμάς. Και εμείς κάναμε κάτι άλλο. Πάντα βρίσκαμε κάτι άλλο να κάνουμε, έτσι ώστε η συνολική παραγωγικότητα να ανεβαίνει.

Ο Orwell υποστηρίζει, ότι ελευθερία σημαίνει «να λες στους ανθρώπους αυτά που δε θέλουν να ακούσουν.». Ισχύει για εσάς;

Α, ναι, για μένα ισχύει πάρα πολύ αυτό. Είμαι πολύ αντιπαθής σε πάρα πολλούς ανθρώπους για τις απόψεις μου (γέλια).

Με τι θα έμοιαζε ο άνθρωπος του μέλλοντος;

Με τον σημερινό άνθρωπο. Σίγουρα νομίζω ότι αν προλάβουμε το μέλλον, βλέπουμε από που ήρθε, αυτό. Σε πολλές γενιές, σε βάθος πολλών γενιών φυσικά, αυτό αλλάζει ιδιαίτερα.

Αλλά πόσο μακριά λέμε για το μέλλον; Μην ξεχνάτε ότι ο άνθρωπος με τη σημερινή του μορφή είναι σχετικά πρόσφατο φαινόμενο, όσον αφορά το συνολικό ιστορικό.

Ο Ασίμωφ, όπως αναφέρατε στη διάλεξη σας, έλεγε: «Οποιαδήποτε αρκούντως προηγμένη τεχνολογία δε διακρίνεται από τη μαγεία.», ισχύει και για την Τεχνητή Νοημοσύνη;

Η Τεχνητή Νοημοσύνη, παρ’ όλο που βρίσκεται σε αυτό το στάδιο αυτή τη στιγμή, μας εντυπωσιάζει κάθε μέρα ακόμη κι ανθρώπους που δουλεύουν με την τεχνολογία. Δεν είναι κάτι μαγικό, βασίζεται σε κάποιες αρχές τις οποίες αν καταλάβει κανείς, καταλαβαίνει όχι μόνο πως λειτουργεί, αλλά και τί μπορούμε να περιμένουμε από αυτήν.

Κερδισμένοι θα είναι αυτοί που θα μάθουν να ζουν με την Τεχνητή Νοημοσύνη!

Και μια τελευταία ερώτηση.

Πώς μπορεί ένας νέος άνθρωπος να βρει τον δρόμο του στη ζωή;

Να ακολουθήσει το πάθος του. Να βρει τι του αρέσει πραγματικά να κάνει. Γιατί ο μόνος τρόπος να επιτύχεις στη ζωή είναι να κάνεις πράγματα που σου αρέσουν.

Και όχι αυτά που σου λένε οι γονείς σου, ότι είναι τα καλύτερα. Οι γονείς σου πάντα έχουν το συμφέρον σου κατά νου, αλλά δεν ξέρουν πάντα τι είναι αυτό το οποίο εσένα σε «ξεκουνάει» μέσα σου, για να πας να κάνεις το λίγο παραπάνω!

Αυτό που χρειάζεται για να ξεχωρίσεις, για να πετύχεις!

Σας ευχαριστώ πολύ!